Woordcombinaties zijn vaste combinaties van woorden. Soms gaat het om een vast voorzetsel, soms om een combinatie van een zelfstandig naamwoord met een werkwoord, en soms om allebei. Hierin worden vaak fouten gemaakt.

Woordcombinaties zijn vaste combinaties van woorden, zoals hulp bieden aan, aandacht besteden aan, een gesprek voeren.

• Een werkwoord met een vast voorzetsel: denken aan, ingaan op.
• Een zelfstandig naamwoord met een werkwoord: een gesprek voeren, een verzoek indienen.
• Een combinatie van zelfstandig naamwoord, werkwoord en voorzetsel: aandacht besteden aan.

Omdat deze vaste woordcombinaties vaak nogal willekeurig overkomen, is het belangrijk om veelgebruikte combinaties te kennen. Ook is het handig om mogelijke fouten met woordcombinaties te kunnen herkennen, zodat je ze kunt vermijden.

Mogelijke fouten met vaste voorzetsels

Kijk maar eens naar het volgende voorbeeld van een vaste combinatie.

• Foute vaste combinatie: 'Het heeft weinig zin om tegen de invloed van computers aan te gaan.'
• Goede vaste combinatie: 'Het heeft weinig zin om tegen de invloed van computers in te gaan: ingaan tegen.' 

Mogelijke fouten met andere vaste combinaties

Fouten met andere vaste combinaties van woorden komen ook veel voor. Sommige woorden combineer je bij voorkeur met elkaar:

• heersen: er heerst armoede, er heerst hongersnood, er heerst een goede sfeer
• een gesprek voeren, een rapport opstellen, een verdrag sluiten.

Soms is een combinatie niet fout, maar is een andere combinatie aantrekkelijker of beter, bijvoorbeeld voor de variatie in je tekst:

• Onderzoek doen is correct maar onderzoek verrichten is goed te gebruiken voor de afwisseling.

Kijk maar eens naar het volgende voorbeeld van een vaste combinatie.

• Foute vaste combinatie: 'De ministers zetten druk op de minister van Financiën om zo spoedig mogelijk af te treden.' 
• Goede vaste combinatie: 'De ministers zetten de minister van Financiën onder druk om zo spoedig mogelijk af te treden.' 

Oefenen: (her)ken je combinaties

Weet jij wat de juiste combinatie is?

Wanneer je (delen van) woorden of uitdrukkingen door elkaar haalt, heet dat een contaminatie. Veelgemaakte contaminaties zijn:

Sommige foute uitdrukkingen zijn zo vaak gebruikt dat ze inmiddels niet meer fout zijn. Toch vinden veel mensen woorden als uitprinten nog altijd een contaminatie (uitdraaien + printen). Twijfel je? Probeer een alternatief te bedenken of zoek het woord op in Woordenlijst.org .

Oefenen: zonder contaminaties

Herken jij de contaminaties en kun je ze verbeteren?

Wanneer je verwijzingen zoals het, deze en hiervoor gebruikt, zorg dan altijd dat wel duidelijk is waarnaar je verwijst. De lezer moet anders steeds teruglezen om te kijken waar de woorden ook alweer precies naar verwezen. Soms moet je ook meer verwijswoorden toevoegen of termen herhalen om te zorgen dat het verband tussen opeenvolgende zinnen voor de lezer duidelijker is.

Lees het onderstaande voorbeeld, met daarin vage verwijzingen.

Het zal niet voor iedere lezer direct duidelijk zijn, dat met deze technieken statistiek en wiskunde wordt bedoeld. Nog onduidelijker is waar het naar verwijst. Naar financieringsproblematiek? Naar het gebruik van statistiek en wiskunde? Bekijk de onderstaande herschrijving, met duidelijke verwijzingen:

Door in het eerste deel van de zin technieken toe te voegen, is het in de zin daarna direct duidelijk waarnaar deze technieken verwijzen. Ook de toevoeging hierover maakt de zin makkelijker te begrijpen. Tenslotte is het vervangen door ze, de financieringsproblematiek en er, waardoor de verwijzing nu wel duidelijk is.

In het Nederlands gebruiken we regelmatig woorden uit andere talen, zoals computer, trottoir, überhaupt en kroepoek. Voor deze zogenaamde ‘ontleningen’ hebben we vaak geen goede Nederlandse vertaling, of een vertaling die minder duidelijk aangeeft wat je precies bedoelt. Het gebruik van buitenlandse woorden kan dus heel handig zijn. Soms zie je echter slechte vertalingen van buitenlandse woorden: de zogeheten barbarismen.

Oefening: van barbarisme naar Nederlands alternatief

Herken je deze veel voorkomende barbarismen en kun je ze vervangen door een goed Nederlands alternatief?

Tautologie

Je kunt een mededeling accentueren door bepaalde woorden te herhalen. Het tweemaal benoemen van één begrip noem je een tautologie. Die kan functioneel zijn, maar je moet erop letten dat je geen storende herhalingen gebruikt. Voorbeelden van geslaagde tautologieën, het tweemaal benoemen van één begrip, zijn:

• Hij stond te vloeken en te tieren.
• Zij staat in vuur en vlam voor hem.
• Dat doe je enkel en alleen om je ouders te plezieren.

Vaker echter gaat het om herhalingen die geen (poëtische) meerwaarde hebben. Bekende fouten zijn:

• Uiteraard is het vanzelfsprekend dat iedereen dezelfde loonsverhoging krijgt.
• De meeste studies kun je ook in deeltijd doen, maar er zijn echter een paar studies die die mogelijkheid niet hebben.
• Tevens was er daarnaast ook sprake van huisvredebreuk.
• Dat komt waarschijnlijk doordat brand de oorzaak is.

Pleonasme

Een andere soort ‘dubbelop’ is het pleonasme: je benoemt nog eens een eigenschap die al typerend is voor begrip zelf (sneeuw is altijd wit, rommel is altijd waardeloos). Pleonasmen kunnen net als tautologieën gebruikt worden om iets te accentueren. Maar ook in dit geval geldt: zorg ervoor dat je geen storende herhalingen gebruikt. Voorbeelden van pleonasmen zijn:

• Het donkere bos stak fel af tegen de witte sneeuw.
• Wat moet je toch met die waardeloze rommel?
• Hij verkoos liever de rust van Ierland dan de Spaanse zon.
• In wezen wil hij eigenlijk liever thuisblijven.

Oefenen: zonder storende herhalingen

Herken jij de storende herhalingen? Selecteer telkens de juiste opties.